Różne stany umysłu

Czy zdarzyło Ci się obudzić rano i mieć wrażenie, że wszystko jest bez sensu. Czujesz się zmęczony i najchętniej schowałbyś głowę pod kołdrę, by przespać cały dzień.

Kilka godzin później albo już nawet po pierwszej kawie, ten sam świat wygląda zupełnie inaczej. Problemy nie zniknęły, ale przestały wydawać się tak przytłaczające.

Co się zmieniło? To nie świat zmienił się w ciągu kilku godzin, ale coś w aktywności mózgu, który ten świat interpretuje. Prawdopodobnie zmienił się sposób, w jaki Twój mózg przetwarza informacje i interpretuje rzeczywistość. Co mam na myśli, łatwiej pokazać na prostym przykładzie.

Podczas jazdy na rowerze nie działa tylko jeden obszar mózgu. Współpracują ze sobą układy odpowiedzialne za ruch, równowagę, uwagę, przetwarzanie bodźców wzrokowych, planowanie i podejmowanie decyzji. Razem tworzą określony wzorzec aktywności pozwalający bezpiecznie dotrzeć do celu.

Wyobraźmy sobie dwie osoby jadące tą samą trasą rowerową.

Pierwsza jest wypoczęta i w dobrym nastroju. Zauważa krajobrazy, czerpie przyjemność z jazdy, niewielkie utrudnienia traktuje jako normalną część podróży.

Druga jest przemęczona, zestresowana i rozdrażniona. Skupia uwagę głównie na zagrożeniach, przeszkadzają jej inni uczestnicy ruchu, a każdy problem wydaje się większy niż w rzeczywistości.

Trasa jest ta sama. Rower jest ten sam. Jednak aktywne są różne wzorce przetwarzania informacji. To może być ta sama osoba w różne dni.

Podobnie jest ze stanami umysłu. Gdy jesteśmy spokojni, zmotywowani i pełni energii, również aktywowany jest określony wzorzec współpracy wielu obszarów mózgu. Gdy odczuwamy zniechęcenie, lęk lub przygnębienie, aktywowany może być inny wzorzec.

Różne stany umysłu można traktować jako różne konfiguracje współpracujących sieci neuronalnych.

Zmiana stanu umysłu, jak w przykładzie z porannym nastrojem, może być więc rozumiana jako przejście od jednego wzorca aktywności mózgu do innego. Chodzi tu o konkretne połączenia neuronowe, jak tory kolejowy, po których wędrują impulsy nerwowe.

Schematyczna ilustracja mająca pomóc w wyobrażeniu sobie wzorców aktywności (z użyciem AI). 

To, co odbieramy jako różne „wersje siebie”, może być skutkiem aktywacji różnych sieci neuronalnych i różnych wzorców przetwarzania informacji.

Możemy pracować nad tym, jak przechodzić z jednego stanu do drugiego. Nie jest to trywialne, ale już sama refleksja nad istnieniem tych stanów i możliwością ich zmiany może być pomocna. 
Następnym razem, gdy wszystko będzie wydawało się bez sensu, warto zadać sobie pytanie: 

• Czy naprawdę zmienił się świat?

• A może zmieniło się tylko to, z jakiego „trybu” go w tym momencie obserwuję?

Jakie są Twoje doświadczenia z różnymi stanami umysłu?


Dla uproszczenia pomijam w powyższych rozważaniach wpływ poziomu różnych substancji chemicznych w mózgu: jak serotoniny, dopaminy, kortyzolu i wielu innych. 

O tych i podobnych zjawiskach piszę szerzej w mojej książce (link na marginesie).